Uzman Gözüyle Yapay Zeka

MEYAD BÜLTEN’in bu sayısında Ankara Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), Bilişim Başuzmanı, Elektronik Mühendisi Köksal Özenç’ i ağırlıyoruz.

1-Köksal Bey bültenimize konuk olmayı kabul ettiğiniz için teşekkür ederiz. Yapay Zeka nedir? Diyerek röportajımıza başlamak istiyorum.

Ben teşekkür ederim. Yapay zeka (YZ), insan gibi düşünebilen, öğrenebilen, karar verebilen veya problem çözebilen bilgisayar sistemlerine verilen genel isimdir. En basit tanımıyla: Yapay zeka, insan zekâsını taklit eden bilgisayar yazılımıdır. Çok sade anlatımla: İnsan beyni nasıl öğrenip karar veriyorsa, yapay zekâ da verilerden öğrenir, yeni durumları tanır, tahminler yapar, öneriler sunar veya otomatik işler yapar.
Günlük hayat örnekleri:
– Google Haritalar’ın yol önerisi
– Siri / Alexa gibi dijital asistanlar
– Netflix’in film önerileri
– Spam e-postaları otomatik tanıma
– ChatGPT gibi sohbet robotları
Yapay zekânın türleri:
Dar (Zayıf) Yapay Zeka: Sadece belirli görevleri yapabilir. Örn: Satranç oynayan bir yapay zekâ.
Genel Yapay Zeka: İnsan gibi her konuda düşünebilir (şu anda teorik).
Süper Yapay Zeka: İnsan zekâsından çok daha üstün (gelecekte mümkün olabilir).

2-Yapay zekanın genel olarak kullanım alanları nelerdir?

1. Sağlık
Hastalık teşhisi (örneğin, röntgen ya da MR görüntülerinden kanser tespiti)
İlaç geliştirme
Hasta takibi ve dijital sağlık asistanları
2. Finans ve Muhasebe
Dolandırıcılık tespiti
Risk analizi ve kredi değerlendirmesi
Otomatik fatura ve belge işleme
Raporlama ve mali analiz
3. Eğitim
Kişiselleştirilmiş öğrenme sistemleri
Otomatik sınav değerlendirmesi
Öğrenci başarısı tahmini
4. Ulaşım ve Otomotiv
Otonom (sürücüsüz) araçlar
Trafik yönetimi ve rota optimizasyonu
Lojistik planlama
5. Güvenlik ve Savunma
Güvenlik kameralarında yüz tanıma
Siber saldırı tespiti
Hedef tanıma sistemleri
6. Tarım
Ürün hastalıklarını tespit etme
Akıllı sulama sistemleri
Verim tahmini
7. Üretim ve Sanayi (Endüstri 4.0)
Robotik üretim hatları
Bakım zamanı tahmini (predictive maintenance)
Kalite kontrol
8. Perakende ve Müşteri Hizmetleri
Sohbet botları
Ürün öneri sistemleri
Stok yönetimi
9. Medya ve Eğlence
Film/müzik önerileri
Oyunlarda yapay düşman zekâsı
Otomatik içerik üretimi
10. Hukuk
Karar destek sistemleri
Belge inceleme ve özetleme
– Yasal risk analizi

3-Son zamanlarda hızlı bir şekilde hayatımızın her alanına giren yapay zekayı nasıl doğru kullanabiliriz?

Yapay zekâyı doğru ve bilinçli kullanmak için şu adımlara dikkat etmek gerekir:
Amaç Belirleyin
– Yapay zekâyı hangi sorunu çözmek veya hangi işlemi kolaylaştırmak için kullanmak istediğinizi netleştirin.
– Örneğin: veri analizi mi, müşteri hizmeti mi, içerik üretimi mi?
Doğru Aracı Seçin
– Amaca uygun yapay zekâ platformlarını seçin (örneğin: ChatGPT, Midjourney, DALL·E, Google Bard, Copilot, vs.)
– Güvenilir ve etik ilkelere uygun sistemleri tercih edin.
Veri Gizliliğine Dikkat Edin
– Kişisel veya hassas bilgileri AI sistemlerine girerken dikkatli olun.
– Şirket verilerinde, kullanıcı mahremiyetini koruyun.
Yapay Zekâyı Karar Destek Aracı Olarak Görün
– AI, karar verici değil, karar destekçidir. Son kontrol insanda olmalı.
– Özellikle sağlık, hukuk, finans gibi kritik alanlarda otomatik kararlar riski artırabilir.
Yanıltıcı Bilgiye Karşı Temkinli Olun
– Yapay zekâ bazen hatalı ya da uydurma bilgi üretebilir (“halüsinasyon”).
– Önemli konularda verilen bilgiyi mutlaka doğrulayın.
Sürekli Öğrenin ve Güncel Kalın
– AI hızla gelişiyor. Yeni çıkan özellik ve araçları takip edin.
– Eğitim videoları, kurslar ve örnek projelerle bilgilerinizi artırın.
Etik ve Hukuki Sınırları Bilin
– AI kullanımının etik ve yasal boyutlarını anlayın (özellikle telif, kişisel veri, ayrımcılık konularında).
– Yapay zekânın insan haklarına ve toplumsal değerlere uygun şekilde kullanılmasına dikkat edin.

4- Kamu kurum ve kuruluşlarında yapay zekayı kullanırken nelere dikkat etmeliyiz?

Kamu kurum ve kuruluşlarında yapay zekâ kullanılırken hizmet kalitesini artırmak ve vatandaş haklarını korumak arasında hassas bir denge gözetilmelidir. Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
Veri Gizliliği ve Güvenliği
– Vatandaşların kişisel verileri korunmalı.
– AI sistemleri, KVKK ve GDPR gibi yasal düzenlemelere uygun çalışmalı.
– Veriler şifrelenmeli, anonimleştirilmeli ve izinsiz erişime karşı korunmalı.
Şeffaflık
– Kullanılan yapay zekâ sistemlerinin nasıl karar verdiği açık ve anlaşılır olmalı.
– Vatandaşlar, AI tarafından alınan kararlara itiraz hakkına sahip olmalı.
Etik İlkelere Uyumluluk
– Yapay zekâ insanlara karşı tarafsız, adil ve ayrımcılıktan uzak davranmalı.
– Otomatik sistemlerin hatalı kararlar verme riski varsa, mutlaka insan denetimi eklenmeli.
Hizmet Odaklılık
– AI sadece teknoloji odaklı değil, vatandaşların sorunlarını çözmeye odaklı kullanılmalı.
– Engelli, yaşlı veya dijital okuryazarlığı düşük bireylerin erişimi göz önünde bulundurulmalı.
Siber Güvenlik
– Yapay zekâ sistemleri siber saldırılara karşı korunmalı.
– Kritik altyapılarda (sağlık, ulaşım, güvenlik) kullanılan sistemlerde ek önlemler alınmalı.
Yerli ve Güvenilir Teknoloji Tercihi
– Kamu verilerinin dışarıya sızmasını önlemek için yerli yazılım ve bulut çözümleri tercih edilmeli.
– Dış kaynak kullanımında veri güvenliği ve denetimi sağlanmalı.
Personel Eğitimi
– Kamu çalışanları, yapay zekâyı kullanabilecek bilgiye ve farkındalığa sahip olmalı.
– Yeni sistemlere geçişte eğitim ve rehberlik sağlanmalı.

5- Son olarak sizin yapay zeka konusu ile ilgili söylemek istedikleriniz var mı dergimizin okurlarıyla paylaşmak istediğiniz konular nelerdir?

Elbette, derginizin okurlarıyla paylaşmak isterim:
Yapay zekâ artık sadece teknoloji uzmanlarının değil, tüm bireylerin hayatını doğrudan etkileyen bir dönüşüm aracıdır. Sağlıktan eğitime, tarımdan kamu yönetimine kadar her alanda verimliliği artırmak, hizmet kalitesini yükseltmek ve karar süreçlerini desteklemek amacıyla kullanılabilir. Ancak bu gelişme, beraberinde bazı sorumlulukları da getiriyor.
Özellikle kamu kurumları, yapay zekâyı kullanırken insan odaklı, şeffaf, hesap verebilir ve etik ilkelere bağlı kalmak zorundadır. Teknolojiyi sadece bir araç olarak görmeli; amaç, vatandaşlara daha iyi hizmet sunmak olmalıdır.
Ayrıca gençler ve girişimciler için de yapay zekâ büyük bir fırsattır. Yerel çözümler, etik algoritmalar ve kamu yararını gözeten sistemler geliştirmek, ülkemizin bu alandaki rekabet gücünü artıracaktır.
Son olarak: Yapay zekâ, insanın yerini almak için değil, insana destek olmak için vardır. Bu farkı doğru anladığımız sürece, geleceği birlikte ve sağlıklı şekilde inşa edebiliriz.

6-Köksal Özenç kimdir?

1964 Samsun doğumlu.
Erciyes Üniversitesi, Elektronik Mühendisliği mezunu.
Telsiz Genel Müdürlüğü’nde Telsiz Monitör Uzmanı, Telekomünikasyon Kurumu’nda Telekomünikasyon Uzmanı, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nda Bilişim Başuzmanı, TSE’de Bilişim Özel Daimi Komitesi ve Radyo/TV İhtisas Grubu’nda Grup Raportörü, Grup Üyesi ve Grup Başkan Vekili olarak çeşitli görevlerde bulundu.
Ankara Üniversitesi, ATAUM’da AB Temel Eğitim Kursu ile AB Uzmanlık Kursu’nu bitirdi.
CEPT, ERC, ETSI, ITU, PP ve WRC gibi çeşitli uluslararası kuruluşların çalışma gruplarında aktif görev aldı.
5070 sayılı Elektronik İmza Yasa, Yönetmelik, Tebliğ ve Genelge vb hazırlayan ekibin koordinatörlüğünü yaptı.
AB mevzuat uyumu çerçevesinde 1., 2. ve 3. Ulusal Program’ın InfoSoc bölümlerinin hazırlanmasında, Katılım Ortaklığı Belgesi ile İlerleme Raporları kapsamında SubCommittee ve AdHoc toplantılarında aktif katılım sağladı.
Yayınlanmış 5 kitabı bulunmaktadır.