Mobbing, iş yerinde veya herhangi bir sosyal ortamda bir kişi ya da grup tarafından, hedef seçilen bir bireye yöneltilen sistematik, kasıtlı ve düşmanca davranışlar bütünüdür. Psikolojik taciz, yıldırma, bezdirme olarak da adlandırılan mobbing, mağdurun iş performansını, psikolojik sağlığını ve sosyal ilişkilerini olumsuz etkiler.
Mobbing kavramını ilk kez 1980'lerde İsveçli psikolog Heinz Leymann bilimsel olarak tanımlamıştır. Leymann'a göre mobbing, bir çalışana yönelik en az haftada bir kez ve en az altı ay süreyle tekrarlanan düşmanca davranışlardır.
Mobbingin Aşamaları (Leymann Modeli)
- Çatışma: Küçük anlaşmazlıklarla başlar, hedef kişi belirlenir.
- Psikolojik saldırılar: Hedef kişiye yönelik sistematik olumsuz davranışlar başlar.
- Kurumsal tepkiler: Yönetim tarafından yanlış anlaşılma veya cezalandırma.
- Dışlanma: Kişi sosyal ve mesleki olarak yalnızlaştırılır.
- İşten ayrılma veya tasfiye: Mobbing sonucunda kişi işten ayrılmak zorunda kalır veya işten çıkarılır.
Mobbingin Psikolojik Etkileri
Mobbinge maruz kalan bireylerde ciddi psikolojik sorunlar ortaya çıkabilir:
- Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB): Olayları sürekli hatırlama, kabuslar, ani irkilmeler.
- Anksiyete ve panik atak: Sürekli kaygı, kalp çarpıntısı, nefes darlığı.
- Depresyon: Umutsuzluk, karamsarlık, ilgi kaybı, intihar düşünceleri.
- Özgüven kaybı ve değersizlik hissi: Kendini yetersiz görme, suçluluk duyma.
- Sosyal izolasyon: İnsanlardan kaçma, yalnız kalma isteği.
- Konsantrasyon bozukluğu ve unutkanlık: İş performansında düşüş, hata yapma.
- Uyku bozuklukları: Uyuyamama, sık uyanma, kabuslar.
Fiziksel Etkiler (Psikosomatik Belirtiler)
- Baş ağrıları, migren
- Sindirim sorunları (mide bulantısı, ülser, reflü)
- Yüksek tansiyon, kalp rahatsızlıkları
- Cilt problemleri (egzama, sedef, saç dökülmesi)
- Kronik yorgunluk, bitkinlik
- Bağışıklık sisteminin zayıflaması
Mobbingle Başa Çıkma Yolları
- Psikolojik destek alın: Bir terapist veya psikiyatristten yardım isteyin.
- Mobbing günlüğü tutun: Yaşananları tarih, saat, tanıklar ve içerikleriyle kaydedin.
- Destek arayın: Aileniz, arkadaşlarınız veya güvendiğiniz meslektaşlarınızla konuşun.
- Hukuki haklarınızı öğrenin: MEYAD gibi sivil toplum kuruluşlarından veya bir avukattan destek alın.
- Kurum içi mekanizmaları kullanın: İnsan kaynakları, sendika, iş yeri hekimi gibi birimlere başvurun.
- Resmî kurumlara başvurun: CİMER, ALO 170, TİHEK, Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri.
Mobbing, sadece bireyi değil, tüm toplumu etkileyen bir insan hakkı ihlalidir. MEYAD olarak, kimsenin yalnız olmadığı bir toplum inşa etmek için çalışıyoruz.