Yönlerine Göre Mobbing Türleri: Dikey, Yatay ve Ters Mobbing

İş Yerinde Mobbingin Yönü: Baskı Nereden Geliyor?

Toplumda ve iş dünyasında mobbing (psikolojik taciz) denildiğinde akla ilk olarak üst kademe yöneticilerin astlarına uyguladığı baskı gelse de, bilimsel literatür ve yargı kararları mobbingin farklı kurumsal yönlerden kaynaklanabileceğini açıkça ortaya koymaktadır. Mobbingin yönünü doğru tespit etmek, hem şirket içi mücadele stratejisini hem de hukuki ispat yollarını doğrudan belirler.

1. Dikey Mobbing (Yukarıdan Aşağıya / Hiyerarşik Baskı)

En sık rastlanan ve tespiti en belirgin mobbing türüdür. Üst veya orta düzey bir yöneticinin, sahip olduğu idari yetkiyi kötüye kullanarak astı konumundaki çalışanı hedef almasıdır:

• Çalışana imkânsız veya mesleki unvanına uymayan angarya görevler verilmesi,
• Yetkilerin gerekçesiz biçimde kısıtlanması ve toplantılardan dışlanması,
• Performans notlarının sübjektif biçimde kırılarak sicilin bozulması.

2. Yatay Mobbing (Eş Düzeydeki Çalışma Arkadaşları Arası)

Aynı hiyerarşik kademede bulunan çalışanların bir araya gelerek tek bir meslektaşlarını hedef aldığı mobbing biçimidir. Genellikle kıskançlık, terfi rekabeti veya farklı olma (yaş, cinsiyet, fikir, tarz) nedenleriyle tetiklenir:

• Ortak projelere dahil edilmeme ve kritik bilgilerin gizlenmesi,
• Ofis içi dedikodu, alay ve iftira kampanyalarıyla mağdurun yalnızlaştırılması,
• Öğle yemeklerinde veya ortak sosyal alanlarda kasıtlı dışlama.

3. Ters Mobbing (Aşağıdan Yukarıya / Astların Üstlerine Uyguladığı Baskı)

Nadir görülmekle birlikte yöneticiler açısından son derece yıpratıcı bir süreçtir. Astların organize olarak yeni atanan veya liyakatle gelen yöneticinin otoritesini sarsmayı hedeflemesidir:

• Yöneticinin talimatlarının kasıtlı olarak geciktirilmesi ve savsaklanması,
• Üst yönetime yönetici hakkında asılsız şikayet ve imzasız dilekçeler sunulması,
• Yöneticinin kurumsal kararlarının alaya alınarak otoritesinin sabote edilmesi.